Autoen kearekin batera

Etxeko ataritik ateratzen zara egunero,
lanera joateko bide bera,
errepide ondoko bazterra, parke txikia,
porlanezko zubia, lehen semaforoa.
Hiriko sartaldera hurbiltzen zaituen kalea,
zaborra biltzen duen kamioia,
umeak eskolara laguntzen dituzten gurasoak,
janari denda irekiak, besteak irekitzen,
euria egiten duenean balkoien azpitik
baina besteetan espaloi arrakalatua jarraituz,
egunero, asteko bost lanegunetan,
hilabeteko aste guztietan berritzen duzun bidea.

Handik urtebetera hiria utzi behar duzu,
bizimodua aldatu, beste etxe bat,
beste kale bat egunero lanera joateko,
beste denda, zebrabide, zuhaitzen txorkoak.
Berriro ohitu, berehala, arruntasun berrira.

Halako batean lehen hiri hartara zoaz,
ustekabeko zerbait agian, edo lagunak bisitan,
aspaldiko lankideen jai zaratatsua apika.
Zurea izan zen etxebizitza topatu duzu,
lanera joateko egiten zenuen bidea,
errepide ondoko bazterra, parke txikia,
zubia, semaforoa, kalea, kamioia,
eta ez dago ezer, hutsune kosmiko bat,
oroimenak galdutako bizitza.
Umeak, gurasoak, dendariak,
espaloian gurutzatzen diren oinezkoak
ikusten dituzu, eta ez dira inor, jende hutsa,
bizitzak galdutako oroimena.

Errutinak desagertzen dira autoen kearekin batera,
iltzatuta uste izandako dena
euriak darama kalean behera, azkar,
eta betiko izan zitekeen mundua
iragan galdu xukatu bihurtua,
hunkitzen zintuzten txikikeriak galdu egin dira,
denborak utzitako hautsa kentzeko
zapiak eramanda bezala.

Hain gora egin nuen hegan

Erramun Mendibelanda
Aljibe, el alma anhela una vida oscura e invisible

Erramun Mendibelandaren pintura-erakusketarako olerkia
Juan Manuel Lumbreras arte-galeria
Henao, 3 – Bilbo
2021/09/09 – 2021/10/15

Hain gora egin nuen hegan

Badatoz atzera egun basatiak
galsoroen gaineko ilargi beteetan
heroi gosetiak lurreratzen ziren
erbeste urrunetako zelaiak onduz.
Gertuko herioa agortuz bizitzan
munduari itsatsita kolore eztandan
amorruzko zerrendetan bildutako
disidenteekin zorretan gara betiko.

Ziurtasunik gabeko gauak ito zituzten
errauts haietan askeago izan ginen
geure miserien berri argitan,
zurezko tren kraskatuetan gindoazen
egunsenti aurreko txilibitu hotsetan,
eta sinistu genuen noizbait, gaur,
azkenik arrazoiak harrituko gintuela
atzemandako kurbetan moldatuta.
Sakrifiziorik ezin izan genuen eskaini
trukean, denbora bihurrian geroratuak,
baina hara, itzuleran bai aurkitu
haizeari emandako milaka pintura.

Bada kolorez estalitako etorbide bat
nire arima helburu duena.
Noizbehinka osatzen dut hasieratik
helmugarako tartea,
pintzeletatik eroritako tanta lodiek
harlauzak tindatzen dutela.
Etorbidearen azpian, ordea,
zutabe erraldoiek eusten duten tenplua
urez gainezka dago
errekasto kontrolagaitzek
requiem bat aldarrikatuz
inauteri makabroaren ondoren.

Kaia txikia zen ilunabarrean eta halere
helmuga urruneko ontziak irteten ziren
ilargi erdiaren argi erdi hilean,
itsasoa handia zen biharamuneko eguzkitan
eta ihes egindakoen agurra bakarrik
iristen zitzaigun kresalean.
Lurra oparoa, arroken gainean,
erreka ondoko magal okerretan,
ametsak islatzeko egin genituen
olio mihisetan.

Itsas gaineko talaia umil honetan dago
adeitsu, ahots haien guztien oihartzuna,
gozo, arbasoen begirada, eta kontzientzia
ispilu aurrean zauritua.
Odisea gehiagorik ez uharte urrunetan,
izan zitekeen abentura betiko utzi
edertasun itzel hau bizitzeko
ahanzturak irauten duen hartan.

Espainierazko bertsioa (versión en español)

Loria galduta

Zorion-bermea bidalita zegoelakoan
utzi nuen denbora pasatzen,
orain hondar lizunduekin zer,
galderak aztoratzen nauenez
bortizki ezabatu gogoeten lanbrotik.

Gaur arte ulertu gabe bainintzen
eromen berde ilunen hautua,
egiari aurre egiteak sortzen duen ikaraz.
Irudikatzen nuen loria behin galduta
belaunikatzea ere astun bilakatua.

Zama astunegia antzu izateko,
iragana mahai gainean jarri
eta datorrena ere utzi atzorako,
denbora isuriaz lurra ontzeko
ahalegina apar zuritan iragazi.

Arbasoak hartu zituen herrian
ez dira ontziak porturatu,
datorren saio bat izango ei da
ilusio izarrak hego haizeak ostu
eta hitz arruntetan zuei esateko.

Geratzen garenon ontziak


Txarli gogoan

Labarrean behera itsas loreen usainak
dakar berarekin ere malkoaren garratza.
Begira urrunera, azken olatuaren atzean
marrazten den lerro ilunera,
erraz ikusten da izar nagusiaren distira;
besterik ez, hustasunaren hotz absolutua.
Begira beste behin, geratzen garenon ontziak
hurreratzen ari dira lotsati,
bidaiari berriei kandelak eskaintzen
har dezagun atseden argi dardartian.

Lurmuturraren malkarraz harantz
ozeano ezezagunak aurkitzerakoan
itsas lore exotikoen lurrin gozoak
adituko ditugu eternitatean,
bazkalondo amaigabeetan,
olatu harroen gainean isuritako
errauts ñimiñoen txikitasunean.

Geratzen garenon ontziak
hurreratzen ari dira lotsati
Tximistarriko haitzetatik hona,
eta guk, kaian zokoratuta,
adorez itxaroten ditugu
itzali gabeko kandelen argi dardartian.

Oraingoan bai

Oraingoan bai, zirimolaren erdian,
milaka hondakin inguruan
korronte birakariak eramanak.
Bide guztiak oztopoz josiak
urakanaren begiko isiltasun beltzak
erraiak usteltzen dizkidala.
Noraezean, norabiderik gabeko korrontean.
Burugabe, helbururik gabeko estratan.
Dena lehertu da,
eta eztandaren uhin atomikoak
zorion izpi denak izoztu ditu ziztuan,
helduleku ahulak erre,
begirada kiskali.
Milaka hondakin inguruan
korronte birakariak eramanak
eta ni zirimolaren erdian galduta.
Oraingoan bai, amaiera da.

Lerroak

Goizean lerro bihurriez inguratuta,
arratsean argia doa marra zuzenen artean.
Non geratu da koloretako dragoia
eta itsaso gardenaren mugimendu faltsua?

Angelu zorrotzetako kantoietan
poliziak ageri dira nonahi,
mila uniformetan, jarrera bakarrean,
haien aginduetara behartuz mundua.
Nora joan da barraskiloaren espirala
eta langile zapalduen irudi birtuala?

Zutabeen arteko ispilu zeiharrek
dorre eroriak islatzen dituzte,
merkatarien artean, iruzur zitalez,
begirunerik gabeko zaratan itota.

Oroimenean dudana

Halako batean loturetatik aske sentituz
ekiten diot berriro idazteari,
den dena aurrean dudala esploratzeko.

Harresi eroria atzean utzi dut,
ibaiaren malkarretatik urrundu,
oroimenean nuen galsoro amaigabeak
inguratzen nau alde guztietatik.

Egia zena omen besterik ez zen,
askatasuna aldizkari ofizialetako aipu,
erantzukizuna idazle kaxkarren tema,
indiferentzia eguneroko arau,
besterik ez dut izan azken zidorretan.

Horregatik iritsi da argitsu
bidera datorren haizea,
epeltasunean emankor,
itxaropenaren kolore,
horregatik poztu nau zeruak
eta bere mugagabeko urdin biziak.

Oroimenak ordea ez nau inolaz bezatu,
urrats bakoitzean izan dut begira
iraganetik ozen zetorkidan itauna,
gogoan baitut nahi izan nuena
eduki nuen hura baino gehiago,
galsoro amaigabe urdinduaren zirrara
askatasun ustezkoaren izpi itzalia.

Zakurren ezpondak

Bidearen azken maldak behera
leunki lur laua besarkatuz,
atzera begiratzerik ez,
zakurren ezpondetan olibondo zaharrak,
arrangura bihotzaren barruko tolesetan,
gardentasun hotza arnas liteke
inork esango ez dituen hitzen zelaietan.

Udazkenak ere urte osoko zama
zabaldu zuen ordekan,
zeruaren urdin opakoa
apurtzen zuen hodeiaren itzaletan.
Gero urtaroek dena berdintzen dute,
bidearen ondoan gorpuak usteltzen dira,
eta ikusi ezin duguna irudimenean loratzen da.

Urruneko leiho honetatik begiratzerakoan
etorkizunaren doinua datorkit zaunkaka;
astun erori zen antzokiko oihala
gertatua gordez itzalen lo itsuan
haren beharrik ez baita izpi berriaren argitan.

Zuhaitz hesi trinkoa, adar beltz luzeen sarea
aire garden zuriaren kontra
jakintzaren unibertsitatea inguratzen;
kanpoan zaudete hona sartu nahian
azkan maldak behera bidea amaitzean.

Astroen lerrokatzea


(2007)

Ezkaia eta mihilua portzelanazko pitxarretan
egur noble bateko komodaren apalean
edertasun galezina, naturarena batetik,
gizakiaren eskuetakoa bestetik,
kaoba eta urdina, zura eta zeramika,
arbasoen etxetik gurera ekarriak,
belar sotil eta eder idorrak apaintzen
jantokiko espazioa.

Bertaraino ekarri zaitut konta zeniezazkidan
kontinente guztietako pasadizoak,
eta lurraren gainean ibili gara, harrietan,
gizarte urrunetako ohiturak dastatzen
kopa bat eskutan, arretaz entzunez
abenturazko bidaiak, eta maitasunezkoak.

Biharamunean ere ibili gara lurrean,
harri zizelkatuetan ikasten iragan mingotsa,
lokatzetan eroritako jauregietan jolasten
bizitzaren jokoa, ezkaia berriaren usaina
euri artean gureganatuz, belardi eta soroak,
arteak eta pagoak hegotik iparrera laguntza dugula.

Gau bat, bi egun erdi soilik lur nabarrean
lau argi izpiak berdindu ziren arte
zezenen erasoetatik gertu, buruak altxatuta,
gora, urrutiena iragan, hurrena bikia,
ondokoa oraina eta azkena nirea.

Inor ere ez zen konturatu, ni ezik, astroek bat egin zutela
arratsalde hartan, jende oldearen erdian,
ez lagun emazte ala senar, ez apaiz ez abere,
ezezagunak izan bagintezke ere
soka ikusezin batek lotuta.

Une honetan bakarrik

(2006)

Soroek eta zuhaiztiek, ibaiak eta muinoek sortutako irudi hau
niretzako soilik existitzen ote da,
une honetan bakarrik…
zure etorrerak,
atzoko hodeien iluntasunak bide eman dio argiari,
atzoko soro eta zuhaiztietan, ibai eta muinoetan
ez nuen
zure presentzia sentitu,
gaur berriz, une honetan bakarrik eta niretzako soilik
aldatu egin da dena,
edonorentzat aitzineko betikotasun amaigabea den
izana,
niretzat etengabeko bilakaera aldakorra
erakusten duen ibarraren aurrean nagoelako.
Zama da oroimena,
astuna da gogoratze soila,
amodio gardena lertxun artean igarotzen zela
ondo gorderik dut,
urak dakarren lohia negar malko garbiekin nahasita.
Zabal zabalera hedatuz doa begirada
ekarri didazun une bakan honetan,
iraganaren bila,
oroitzapenen zamak lurraren kontra behartuta,
zapalduta,
soroetako lastoak, ibai ertzeko belarrak bezala
harri lauarekin berdinduz.
Atzo bertan begiek harrapatzen zuten eremua
eraldatu da,
gau honetan opari gisa ekarri duzun argi astunak
den dena txikitu duelako.

Ehun

Ehungarrena,
ehunetik azkena,
ehuneko ehun.
Bidalketa honek zenbaki borobila:
ehun dira argitaratuak.
Ospakizunik ez baina
hurrengo fasera aldatuta,
hiru digituetara gure zenbatzeko moduan.
Bat zero zero eta aurrera.

Aurreko laurogeita hemeretziekin
pilota bat egin dut
eta haizetan idortzen utzi
ondu daitezen kresalaren ferekan.

Jarrai dezadan aitzina
basoetako zidorretan,
itsasoko apar gainean,
haize boladetako korronte epeletan.

Datorrenaren zioa jaurtia da
orri honetako ataletan,
Parnaso azpiko golko amestuan.

Ero bi, lau esku

Ero bat nire bizitzan,
nire erroa, sustraia munduan.
Neure barnea zoratuta,
nigan ni eta eroa,
kanpokoa eta alde honetakoa.

Izaera bikoizten denean
nire baitan ala zurean,
zure baitan eta nirean,
laukoizten da mundua,
barnekoa eta beste aldeetakoa.

Lau gara, bi ginen,
hiri txit lasaiaren itsasoko
biztanleak nola,
bikoitz nortasunean,
laukoitz gorrotoetan.

Hau zen dena,
zure eskua nirean,
eta lau esku elkartu ziren
hitz biko borrokan,
herra bakarreko oihuan.

Zergatiaren bila
jarraitzen genuen itsu,
bide bat, bizitza bi,
lau puntu kardinal eta
doinu mikatzeko noraeza.

Bestaldekoa

Amesten gaituen izaki bikoitza
dugu pareta gardenaren bestaldean,
sosegu ezak loratzen digun dardara
harriduraz edo mespretxuz begira.

Inor gabeko uharte honetan
─ni ezik, inor gabeko bakarlekua─
noizbehinka begirada galdu bat
itsasten da arroka gorrian.

Horma gardenaren bestaldeko begia,
arroka gorriko ikusle itsatsi isila,
bakarrik dago, alde honetako
izaki benetakoak onestearen zain.

Bitartean, gelako pareten iluntasunean
lur abandonatuko lizarrak begira,
giro hezearen barrutik sortzen dakusat
aurpegi lehorreko txantxazale asmatua.

Arrats geldo honetan onartu bakoitzak
bestearen egona langaren atzean,
oihu lazgarriak, bere isilean
urratzen duela grinaren sorrera.

Europar nortasuna

Pelikula filmatuko dute Triesten,
tren bat geltokira iristean
kamerak porturaino jarraituz
protagonistaren itzala.

Begirada marroi uzkurrez
mutiko afrikar axolagabeak
erretinan gordeko ditu
zuzendariaren mugimenduak.

Elizako paretan margotutako
dragoi bezatuaren kumea
erne doa karriketan
aingerua mendekatu asmotan.

Adituaren begiradapean
–aginduak txekieraz jaurtiak–
metamorfosiaren bertigoak
uzten ditu denak dardarka.

Gerraoste bat, bakea,
gaueko trenaren txistu hotsa,
ibili gaituzten mamuen
keinuetako min beltza.

Ezustean

Ezustean harrapatzen gaitu gehienetan,
mendiaren labarren artean
bat-batean sortutako ur jauzia balitz bezala
zuhaitzen adar hostoetan itsasten den lainoa.

Oharkabean, hildakoen omenez
jarritako oroitarrietatik ernetua
hurbiltzen zaigu zori ezkutua,
tximeleta zahartuen hegaldia bezala,
dardarti.

Ahots batek nahigabean adierazten digu
ordua iritsi dela,
mendietako ibiltari nekaezina hil dela,
tontor garaietako haize bolada batek
Martaren irribarre-algara betiko eraman digula.

Sugandila txiki batek
bideko harrixkak saihesten dituen bitartean,
ezustean harrapatzen gaitu lainoak berriro.

(agur Marta, adéu)

Izate txikiagoak

Orain isiltasunaren aroa,
ahaleginak bere espazioa irabazten duela.
Gauza txikien garaia, txikiagoenena.

Ustekabeko eztandan lehertuz
gertakari bakana,
zubi erditik begira azken argi gorrizta,
bat-bateko unean eraikitako
arkitektura burujabean.

Berriro ere arrunkeriak horren ondoren,
gauzak: mineralak eta animalia otzanak,
landare mugiezinak,
pentsamendu nagiak. Gauzak,
sonatak eta eskulturak, are,
gauza guztien kosmos zabala.

Asmatutakoak segidan,
nola ba ukatu haiei izatearen erresuma,
geuk eskatuta hortxe badaude
kanpandegiak eta errotak
geure begiez aztertzen?

Baina gauza txikiagoen aroa da hau,
hodei batean biltzen diren asmoak,
zubi izateko marraztutako zirriborroak,
arrapaladan lapurtutako elkarrizketa hutsalak,
orain, hemen, zerbaiterako ideiak
pizten dituzten tximista isilak.

Dena da huts, egiteke, jomuga,
gorpuztuko diren izate birtualak.